Poznaliście już wybrane aspekty dotyczące sytuacji osób z niepełnosprawnościami w Polsce, a także główny cel i priorytety, jakie zawiera w sobie polska wersja Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021 – 2030. Diagnoza i wspomniane priorytety obejmują osiem kluczowych obszarów, które wymieniłem w poprzednim felietonie. Pierwszym z tych obszarów jest niezależne życie. Prawo do niezależnego życia przyznaje nam 19. artykuł Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami. Pisałem o tym w felietonie pt. „Niezależne i samodzielne życie osób z niepełnosprawnościami przy włączeniu w społeczeństwo”, który ukazał się 28 kwietnia 2023 roku na stronie Starostwa Powiatowego w Iławie.
Pozwólcie, że w sposób subiektywny (może nawet nieco bardziej wycinkowy) przedstawię Wam jej diagnozę, a w dalszych publikacjach priorytety, które dotyczą tegoż obszaru. Postaram się także odnieść to wszystko do zastanego stanu faktycznego.
Diagnoza dotycząca niezależnego życia osób z niepełnosprawnościami w Polsce – wybrane aspekty
Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych określa instrumenty rehabilitacji społecznej, które mają zapewnić nam pełne i aktywne uczestniczenie w życiu społecznym. O realizacji rehabilitacji społecznej decydują przede wszystkim:
- wyrabianie zaradności osobistej i pobudzanie aktywności społecznej osób z niepełnosprawnościami;
- wyrabianie umiejętności samodzielnego odgrywania ról społecznych;
- likwidacja barier – zwłaszcza architektonicznych, urbanistycznych, technicznych, transportowych, w komunikowaniu się i dostępie do informacji;
- kształtowanie w społeczeństwie właściwych postaw i zachowań sprzyjających integracji z osobami, które żyją z niepełnosprawnościami.
W ostatnich latach podjęto wiele działań skupionych wokół niepełnosprawności. Nadal jednak, niestety, mamy do czynienia z ogromną izolacją społeczną osób, które z nią żyją. Wpływa to z kolei na osłabienie relacji społecznych, w które wchodzimy, a może – przede wszystkim – chcielibyśmy wchodzić.
Turnusy, likwidacja barier, sprzęt rehabilitacyjny i wspomaganie komunikacji
Jedną z form wsparcia, jakie oferuje nam Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, jest udział w turnusach rehabilitacyjnych. Jak podają autorzy Strategii, o dofinansowanie takiego turnusu w 2018 roku ubiegało się 134 015 osób, w tym 93 417 z niepełnosprawnościami i 40 598 opiekunów.
W tym samym roku wnioski o dofinansowanie na likwidację barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych złożyło 30 957 osób na łączną kwotę 209 709 344 zł. I tak 17 224 beneficjentów otrzymało dofinansowania o łącznej wartości 62 262 924 zł. Osoby te najczęściej otrzymywały dofinansowanie do likwidacji barier technicznych.
Zwraca się także uwagę na fakt otrzymania dofinansowania zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny. Samorządy w 2018 roku otrzymały 235 116 wniosków od indywidualnych osób na łączną kwotę 270 345 520 zł. Po ich rozpatrzeniu z tego typu wsparcia mogło skorzystać 179 624 osoby, natomiast jego łączna kwota wyniosła 151 417 728 zł.
O dofinansowanie dostępu do usług tłumacza języka migowego lub tłumacza-przewodnika w tym samym czasie wystąpiło 45 osób, jego łączna kwota wyniosła natomiast 204 965 zł. W 13 powiatach łączna kwota dofinansowania dla 43 beneficjentów wyniosła 140 976 zł – z czego 99 142 zł zostało przeznaczone na dofinansowanie usług tłumacza języka migowego, z których skorzystało 41 osób z niepełnosprawnościami.
Opieka wytchnieniowa
Chciałbym zwrócić w tym miejscu uwagę na Program „Opieka wytchnieniowa”. Do jego głównych celów zaliczamy:
- opiekę nad dziećmi z orzeczeniem o niepełnosprawności;
- opiekę nad osobami ze znacznym stopniem niepełnosprawności oraz orzeczeniami równoważnymi zgodnie z art. 5. i 62. ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych – przez możliwość uzyskania doraźnej, czasowej pomocy w formie usługi opieki wytchnieniowej.
Czym jest opieka wytchnieniowa? Pisałem o niej w felietonie „Opieka wytchnieniowa w Powiecie Iławskim – na czym polega i gdzie się po nią zwrócić”, który ukazał się w lipcu 2023 roku.
„Usługi opiekuńcze dla osób niepełnosprawnych”
To Program przewidziany w Strategii jako kolejna forma wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami. Jego celem jest:
- zapewnienie wsparcia osobom z niepełnosprawnościami w formie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych;
- poprawa jakości oraz dostępności usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności do 75. roku życia oraz dla dzieci do 16. roku życia z orzeczeniem o niepełnosprawności.
„Asystent osobisty osoby niepełnosprawnej”
Bardzo dużo na temat tego programu napisałem w książce „Niezależne życie jest w Twoich rękach”, która ukazała się pod redakcją Moniki Rozmysłowicz. Felieton poświęcony naszej publikacji ukazał się natomiast na stronie Starostwa Powiatowego w Iławie w styczniu 2023 roku oraz w „Życiu Powiatu Iławskiego” z tego samego miesiąca. Poza tym, temat asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami został przeze mnie dodatkowo opisany w felietonie „Jakie rozwiązania gwarantują osobom z niepełnosprawnościami niezależne życie?” z maja tego samego roku.
Pozwólcie zatem, że w niniejszej publikacji pominę szczegółową diagnozę tej formy wsparcia, za to w kolejnych felietonach dotyczących polskiej wersji Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021 – 2030 bardziej dosyć skrupulatnie postaram się opisać dotyczące jej priorytety, które skonfrontuję z obecnym stanem faktycznym.
Centra opiekuńczo-mieszkalne
Program „Centra opiekuńczo-mieszkalne” jest traktowany jako odpowiedź na potrzebę uzupełnienia systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami o dodatkowe usługi w postaci zapewnienia możliwości zamieszkania w formie dziennego lub całodobowego pobytu. Intencją zawartą w programie jest stworzenie warunków dla jednostek samorządu na szczeblu gminnym i powiatowym, które pozwolą na stworzenie i utrzymanie placówek pobytu dla osób z niepełnosprawnościami.
Mają być one przeznaczone dla dorosłych osób z niepełnosprawnościami – o stopniu znacznym i umiarkowanym – o których mówi ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przebywające w nich osoby mają otrzymywać różnorodne wsparcie – np. w zakresie zaspokojenia potrzeb zdrowotnych, pielęgnacyjnych, zapobiegania wtórnym powikłaniom, stymulowania i rozwijania sprawności ruchowej, kompetencji poznawczych oraz społecznych. Poza tym, mają być również stworzone warunki do niezależnego, samodzielnego i godnego funkcjonowania na miarę swoich możliwości i potrzeb.
Sport i rekreacja
Istotą niezależnego życia osób z niepełnosprawnościami jest również aktywność rekreacyjna i sportowa. W ostatnich latach dofinansowanie otrzymało 89 projektów, które zgłosiły 42 organizacje pozarządowe – w tym 13 ogólnopolskich, 4 polskie związki sportowe oraz 25 organizacji regionalnych i lokalnych klubów sportowych.
Wsparcie dotyczyło zajęć sekcji sportowych osób z niepełnosprawnościami w różnym wieku, prowadzonych – według danych z 2017 roku – w 208 ośrodkach, oddziałach i klubach sportowych w całej Polsce. Łącznie w zajęciach sekcji sportowych brało udział 12 657 osób.
Brak regulacji prawnych, które zapewnią odpowiednie działania w opisywanym tutaj obszarze na terenie każdej gminy jest nadal ogromnym problemem, nad którym niewątpliwie należy się pochylić. Jak więc widzimy, wiele do powiedzenia mają tutaj samorządy. Szczególną uwagę należy zwrócić w tym miejscu na obszary wiejskie. Konieczne jest zatem zapewnienie powszechnej dostępności, nad którą pochylę się w dalszych felietonach z zakresu Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021 – 2030.
Zanim to jednak nastąpi, sprawdzimy, na jakie priorytety w zakresie niezależnego życia osób z niepełnosprawnościami postawiono w Strategii, która jest głównym, nadrzędnym tematem tego cyklu publikacji. A tym czasem interesuje mnie, czy – według Was – dotycząca tegoż zakresu diagnoza, zawarta w powyższym dokumencie, jest trafna i wystarczająco dotyka problemów, które są dla nas naprawdę istotne. Jak zawsze, z autentycznym zaciekawieniem czekam na Wasze maile. 😊